Τι είναι οι διοξίνες;
Οι πολυχλωριωμένες διβενζο-π-διοξίνες ή αλλιώς διοξίνες είναι μια ομάδα οργανικών ενώσεων οι οποίες εμφανίζουν θερμική σταθερότητα (διασπώνται σε θερμοκρασία μεγαλύτερη των 7000C) και μεγάλη τοξικότητα. Επειδή είναι λιπόφιλες, αποθηκεύονται στο λίπος των ζώων και του ανθρώπου και εμφανίζουν μεγάλη βιοσυσσώρευση στην τροφική αλυσίδα.
Πώς παράγονται οι διοξίνες;
Είναι κυρίως προϊόντα βιομηχανικής δραστηριότητας. Διαλύονται σε υγρά απόβλητα της βιομηχανίας επεξεργασίας ξύλου, συντήρησης ξυλείας, βυρσοδεψίας, χαρτοποιίας. Μια άλλη κύρια πηγή παραγωγής διοξινών είναι η καύση των απορριμμάτων.
Τι συμβαίνει όταν οι διοξίνες απελευθερωθούν στο περιβάλλον;
Οι διοξίνες είναι αδιάλυτες στο νερό και όταν έρχονται σε επαφή με αυτό, ενώνονται μεταξύ τους και καθιζάνουν στον πυθμένα των υδάτινων οικοσυστημάτων. Αντιθέτως, προσροφώνται γρήγορα και ισχυρά από το έδαφος. Τα ζώα καταναλώνουν διοξίνες που βρίσκονται στο έδαφος, στον πυθμένα υδάτινων οικοσυστημάτων, στα φυτά, στον αέρα. Οι διοξίνες βιοσυσσωρεύονται ως λιπόφιλα μόρια και έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση στα σαρκοφάγα ζώα και στον άνθρωπο, όπου συγκεντρώνονται στον λιπώδη ιστό.
Πώς μπορεί κάποιος να εκτεθεί σε διοξίνες;
Ένας τρόπος έκθεσης είναι ο ατμοσφαιρικός αέρας. Παρόλα αυτά, πάνω από 90% της έκθεσης σε ανθρώπους σε διοξίνες αποδίδεται στο φαγητό που καταναλώνει, ιδιαίτερα στο κρέας, το ψάρι και τα γαλακτοκομικά.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις των διοξινών για την υγεία;
Το 1976 στην πόλη Seveso της Ιταλίας συνέβη ατύχημα με διαρροή 2,5 κιλών TCDD(τετραχλωρο-π-διβενζοδιοξίνη), μιας πολύ τοξικής διοξίνης, που μόλυνε τη γύρω περιοχή. Παρατηρήθηκαν εκτεταμένες δερματικές βλάβες σε ανθρώπους, αποβολές σε εγκύους μετά το 1976, θάνατοι νεογέννητων, και καρκίνος τα επόμενα χρόνια.
Υπάρχουν πληθυσμοί πιο ευάλωτοι στις διοξίνες;
Τα έμβρυα και τα νεογέννητα είναι οι ηλικιακές ομάδες που είναι πιο ευάλωτες. Επίσης διάφορες κατηγορίες ανθρώπων, όπως λ.χ. αυτοί οι οποίοι εργάζονται σε βυρσοδεψία, στη βιομηχανία ξύλου και χαρτιού.
Το πρέπει να κάνει ο καταναλωτής;
Με μια ισορροπημένη, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και χαμηλή σε λιπαρά διατροφή μειώνεται η πρόσληψη λιπαρών και επομένως η έκθεση σε διοξίνες για τους περισσότερους ανθρώπους. Συστήνεται η κατανάλωση τροφών χαμηλών σε λιπαρά, όπως ψάρια, άπαχο κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλά σε λιπαρά. Επίσης πρέπει να αφαιρείται το ορατό λίπος από το κρέας η πέτσα από ψάρια και πουλερικά. Το μητρικό γάλα αποτελεί επίσης πηγή έκθεσης σε διοξίνες, επομένως σημαντικό ρόλο σε αυτό έχει η διατροφή της εγκύου ώστε να αποφευχθεί η συγκέντρωση μεγάλης ποσότητας διοξινών στο γάλα. Σε μικρότερες κοινωνίες όπου μπορεί να ελεγχθεί η προέλευση του κρέατος και των γαλακτοκομικών, καλό είναι να αποφεύγεται η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών από μονάδες που βρίσκονται κοντά ή βόσκουν σε βιομηχανίες ξύλου, χαρτιού, βυρσοδεψία, ή σε χώρους παράνομης καύσης απορριμμάτων.
Παναγιώτης Ζήσης
Κλινικός Διαιτολόγος- Διατροφολόγος, Msc
